Choose the correct option

Prof. Manojj Deshmukh

September 14, 2024

Table of Contents

Toggle

Choose the correct option

मराठी व इंग्रजी माध्यम

योग्य पर्याय निवडा

अचुक पर्याय निवडा

अचुक पर्याय निवडा

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

(1) स्ट्रेबो हे तत्ववेत्ते या देशातील आहेत. (Mar 2023)
(अ) इंग्लंड
(ब) अरब
(क) रोम
(ड) ग्रीक

उत्तर : ग्रीक (पर्याय ड)
स्ट्रेबो हे तत्ववेत्ते ग्रीक देशातील आहेत.

(2) ग्रामीण वस्तीमधील मुख्य व्यवसाय. (July 2023)
(अ) शेती
(ब) उद्योगधंदे
(क) व्यापार
(ड) वाहतूक

उत्तर : शेती (पर्याय अ)
ग्रामीण वस्तीमधील मुख्य व्यवसाय शेती आहे.

(3) तृतीय श्रेणीतील मानवी व्यवसाय. (July 2023)
(अ) संसाधनाचे उत्पादन
(ब) वस्तू निर्मिती
(क) बांधकाम
(ड) विमा सेवा

उत्तर : विमा सेवा (पर्याय ड)
विमा सेवा हा तृतीय श्रेणीतील मानवी व्यवसाय आहे.

(4) स्थलांतराचे कारण… (July 2023)
(अ) नैसर्गिक आपत्ती
(ब) अंतर्गत स्थलांतर
(क) बाह्य स्थलांतर
(ड) ऐच्छक स्थलांतर

उत्तर : नैसर्गिक आपत्ती (पर्याय अ)
नैसर्गिक आपत्ती हे स्थलांतराचे एक कारण आहे.

(5) व्यापारी तत्त्वावरील लाकूडतोड… (Mar 2024)
(अ) समशीतोष्ण सूचीपर्णी वने
(ब) समशीतोष्ण पानझडी वने
(क) उष्ण कटिबंधीय पानझडी वने
(ड) विषुववृत्तीय सदाहरित वने

उत्तर : विषुववृत्तीय सदाहरित वने (पर्याय ड)
व्यापारी तत्त्वावरील लाकूडतोड विषुववृत्तीय सदाहरित वनांत केली जाते.

(6) कृषीवर आधारित उद्योग ओळखा… (Mar 2024)
(अ) लोह पोलाद उद्योग
(ब) साखर उद्योग
(क) रसायन उद्योग
(ड) सिमेंट उद्योग

उत्तर : साखर उद्योग (पर्याय ब)
साखर उद्योग हा कृषीवर आधारित उद्योग आहे.

—————————————————————————–

अचुक पर्याय निवडा

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

(7) कार्यात्मक प्रदेश… (Mar 2024)
(अ) युरोप
(ब) दुरदर्शन प्रसारण केंद्राचे क्षेत्र
(क) पश्चिम बंगाल
(ड) ॲमेझॉन नदी खोरे

उत्तर : दुरदर्शन प्रसारण केंद्राचे क्षेत्र (पर्याय ब)
दुरदर्शन प्रसारण केंद्राचे क्षेत्र हा कार्यात्मक प्रदेश आहे.

(8) ज्यामध्ये 17 खंडांचा समावेश आहे असा भूगोल विषयाच्या माहितीचा ज्ञानकोश… (Mar 2024)
(अ) जीऑग्राफ्रिका
(ब) जिऑग्राफी
(क) गॅस-पिरिऑड्स
(ड) कॉसमॉस

उत्तर : कॉसमॉस (पर्याय ड)
कॉसमॉस हा भूगोल विषयाच्या माहितीचा ज्ञानकोश आहे.

(9) लोकसंख्या बदलातील महत्वाचा घटक. (July 2025)
(अ) साक्षरता
(ब) लिंग गुणोत्तर
(क) जन्मदर
(ड) वयोरचना

उत्तर : जन्मदर (पर्याय क)
जन्मदर हा लोकसंख्या बदलातील महत्वाचा घटक आहे.

(10) ग्रामीण भूमी उपयोजन… (July 2025)
(अ) औद्योगिक
(ब) व्यापार
(क) मनोरंजन
(ड) वने

उत्तर : वने (पर्याय ड)
वने हे ग्रामीण भूमी उपयोजनाचे एक प्रकार आहे.

(11) खनिजांवर आधारित उद्योग. (July 2025)
(अ) लोहपोलाद उद्योग
(ब) कापड उद्योग
(क) साखर उद्योग
(ड) अन्नप्रक्रिया उद्योग

उत्तर : लोहपोलाद उद्योग (पर्याय अ)
लोहपोलाद उद्योग हा खनिजांवर आधारित उद्योग आहे.

लोकसंख्या संक्रमणातील खालीलपैकी ऋणात्मक वाढीचा टप्पा कोणता

अ) पहिला टप्पा

ब) तिसरा टप्पा

क) चौथा टप्पा

ड) पाचवा टप्पा

उत्तर- ड) पाचवा टप्पा

लोकसंख्या संक्रमण संक्रमणातील पाचवा टप्पा ऋणात्मक वाढीचा टप्पा आहे

योग्य पर्याय निवडा

Choose the correct option

लोकसंख्या संक्रमणाच्या कोणत्या टप्प्यात शेती व उद्योगातील उत्पन्न वाढलेले असते

अ) अतिशय स्थिर टप्यात

ब) आरंभीच्या काळात विस्तारणारा टप्प्यात

क) कमी बदल दर्शवणाऱ्या टप्प्यात

ड) ऋणात्मक वाढीच्या टप्प्यात

उत्तर- ब) आरंभीच्या काळात विस्तारणारा टप्प्यात

आरंभीच्या काळात विस्तारणाऱ्या टप्प्यात शेती व उद्योगातील उत्पन्न वाढलेले असते

* खालीलपैकी कोणते क्षेत्र कमी लोकसंख्येचे असावे

अ) गंगा नदी खोरे

ब) मसिसीपी नदी खोरे

क) ॲमेझॉन नदीचे खोरे

ड) हो- यांग- हो नदी खोरे

उत्तर- क) ॲमेझॉन नदीचे खोरे

ॲमेझॉन नदीच्या खोऱ्यात कमी लोकसंख्येचे क्षेत्र आहे

पूर्वीच्याकाळी या वाहतुकीमुळे नवनवीन भूमीचा शोध लागला

अ) हवाई वाहतूक

ब) रेल्वे वाहतूक

क) सागरी वाहतूक

ड) रस्ता वाहतूक

उत्तर- क) सागरी वाहतूक

सागरी वाहतुकीमुळे नवनवीन भूमीचा शोध लागला

—————————————————-

योग्य पर्याय निवडा

Choose the correct option

* लिंग गुणोत्तर सर्वात कमी असलेला देश

अ) लाटविया

ब) संयुक्त अरब अमिरात

क) रशिया

ड) इस्टोनिया

उत्तर- ब) संयुक्त अरब अमिरात

संयुक्त अरब अमिराती देशाचे लिंग गुणोत्तर सर्वात कमी आहे

* यापैकी कोणत्या मनोऱ्यात वृद्धांची संख्या जास्त असते

अ) विस्तारणारा मनोरा

ब) संकोचणारा मनोरा

क) स्थिरावलेला मनोरा

ड) यापैकी एकही नाही

उत्तर- ब) संकोचणारा मनोरा

संकोचनाऱ्या मनात बुद्धांची संख्या जास्त असते

* साक्षरतेचे प्रमाण कमी असलेला प्रदेश

अ) पूर्व व आग्नेय आशिया

ब) उत्तर अमेरिका

क) दक्षिण आशिया

ड) युरोप

उत्तर- क) दक्षिण आशिया

दक्षिण आशिया प्रदेशात साक्षरतेचे प्रमाण कमी आहे

योग्य पर्याय निवडा

Choose the correct option

* यापैकी ग्रामीण भूमी उपयोजनाचे कोणते वैशिष्ट्य आहे

अ) संस्थात्मक क्षेत्र

ब) सीमांकित भूखंड

क) संमिश्र भूमी उपयोजन

ड) कायमस्वरूपी गायरान व चराऊ जमीन

उत्तर- ड) कायमस्वरूपी गायरान व चराऊ जमीन

कायमस्वरूपी गायरान व चराऊ जमीन हे ग्रामीण उपयोजन भूमी उपयोजनाचे वैशिष्ट्य आहे

सर्वाधिक लोकसंख्येची घनता असणारा खंड

अ) आशिया

ब) आफ्रिका

क) युरोप

ड) अंटार्टीका

उत्तर- अ) आशिया

आशिया खंडाची लोकसंख्येची घनता सर्वाधिक आहे.

पश्चिम युरोपातील प्रमुख औदयोगिक क्षेत्र

अ) न्यु इंग्लड

ब) पर्थ

क) जर्मनी

ड) इटली

उत्तर- क) जर्मनी

जर्मनी हे पश्चिम युरोपातील प्रमुख औदयोगिक क्षेत्र आहे

* लोकसंख्येच्या वितरणावर परिणाम करणारा मानवी घटक

अ) शेती

ब) हवामान

क) पाण्याची उपलब्धता

ड) मृदा

उत्तर- अ) शेती

लोकसंख्येच्या वितरणावर परिणाम करणारा शेती हा मानवी घटक आहे

* लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांतांत या टप्प्यात जन्मदर व मृत्युदर दोन्ही अधिक असल्यामुळे लोकसंख्या वाढ अतिशय स्थिर असते

अ) पहिला टप्पा

ब) दुसरा टप्पा

क) तिसरा टप्पा

ड) चौथा टप्पा

उत्तर- अ) पहिला टप्पा

लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांत पहिल्या टप्प्यात जन्मदर व मृत्युदर दोन्ही अधिक असल्यामुळे लोकसंख्या वाढ अतिशय स्थिर असते

योग्य पर्याय निवडा

Choose the correct option

* लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांतात हा टप्पा शून्य वाढ दर्शवणारा टप्पा म्हणून ओळखला जातो

अ) दुसरा टप्पा

ब) तिसरा टप्पा

क) चौथा टप्पा

ड) पाचवा टप्पा

उत्तर- ड) पाचवा टप्पा

लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांत पाचवा टप्पा हा 0 वाढ दर्शवणारा टप्पा म्हणून ओळखला जातो

* लोकसंख्या वयोरचना मनोऱ्याचा तळ विस्तारत जाणारा असून शिर्षाकडे तो निमुळता होत आहे याचा अर्थ…..

अ) जन्मदर आणि मृत्युदर हे दोन्ही अगदी कमी

ब) जन्मदर कमी तर मृत्यूदर अगदी कमी

क) जन्मदर जास्त व मृत्यूदर कमी

ड) जन्मदर व मृत्युदर दोन्ही जास्त

उत्तर- ड) जन्मदर व मृत्युदर दोन्ही जास्त

लोकसंख्या व रचना मनोऱ्याचा तळ विस्तारत जाणारा असून शिष्याकडे तो निमुळता होत जातो याचा अर्थ जन्म व मृत्यू दोन्ही दर जास्त आहेत असा होतो

योग्य पर्याय निवडा

Choose the correct option

* स्त्री व पुरुषांचे लोकसंख्येतील प्रमाण म्हणजे

अ) लिंग-गुणोत्तर

ब) वयोरचना

क) साक्षरता

ड) व्यवसायिक संरचना

उत्तर- अ) लिंग-गुणोत्तर

स्त्री व पुरुषांचे लोकसंख्येतील प्रमाण म्हणजे लिंग गुणोत्तर होय

————————————————————————————————

* देशात ज्या व्यक्तीस लिहिता-वाचता आणि गणिती प्रक्रिया समजून करता येतात त्या व्यक्तीस काय संबोधतात.

अ) निरक्षर

ब) साक्षर

क) तज्ञ

ड) अडाणी

उत्तर- ब) साक्षर

देशात ज्या व्यक्तीस लिहिता-वाचता आणि गणिती प्रक्रिया समजून करता येतात त्या व्यक्तीस साक्षर म्हणतात

————————————————–

* भारत देशाची अर्थव्यवस्था अजूनही कृषिप्रधान असून तेथील कार्यशील लोकसंख्या प्रामुख्याने या व्यवसायात गुंतलेली आहे

अ) चतुर्थक

ब) तृतीय

क) द्वितीय

ड) प्राथमिक

उत्तर- ड) प्राथमिक

भारत देशाची अर्थव्यवस्था अजूनही कृषिप्रधान असून येथील कार्यशील लोकसंख्या प्रामुख्याने प्राथमिक व्यवसायात गुंतलेली आहे

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

अ) पहिला टप्पा

ब) दुसरा टप्पा

क) तिसरा टप्पा

ड) चौथा टप्पा

उत्तर- अ) पहिला टप्पा

——————————————————

* काही जमाती गुरांच्या चाऱ्याच्या शोधात ऋतूनुसार ठिकाण बदलतात, हे स्थलांतर कोणत्या स्वरूपाचे असू शकते.

अ) बाह्य स्थलांतर

ब) दीर्घकालीन स्थलांतर

क) हंगामी स्थलांतर

ड) सामाजिक स्थलांतर

उत्तर- क) हंगामी स्थलांतर

काही जमाती गुरांच्या चाऱ्याच्या शोधात ऋतूनुसार ठिकाण बदलतात, हे स्थलांतर हंगामी स्थलांतर म्हणून ओळखले जाते.

——————————————————

* एखाद्या रस्त्यालगत किंवा रेल्वे लाईन अथवा कालव्याला लागून ही वस्ती आढळते.

अ) आयताकृती वस्ती

ब) आकारहीन वस्ती

क) वर्तुळाकार वस्ती

ड) रेषीय वस्ती

उत्तर- ड) रेषीय वस्ती

एखाद्या रस्त्यालगत किंवा रेल्वे लाईन किंवा कालव्याला लागून रेषीय वस्त्या आढळतात

——————————————————

* दोन नद्यांच्या किंवा रस्त्यांच्या संगमावर किंवा समुद्रकाठी अशा वस्त्या आढळतात.

अ) आकारहीन वस्ती

ब) त्रिकोणी वस्ती

क) रेषीय वस्ती

ड) आयताकृती वस्ती

उत्तर- ब) त्रिकोणी वस्ती

दोन नद्यांच्या किंवा रस्त्यांच्या संगमावर किंवा समुद्राकाठी त्रिकोणी वस्त्या आढळतात

——————————————————

* प्रत्यक्ष लागवड केलेले व ज्यातून उत्पादन घेतले आहे असे शेतीखालील क्षेत्र

अ) चालू पड जमीन

ब) पिकाऊ अनुत्पादक जमीन

क) कायमस्वरूपी गायरान व सराव जमीन

ड) निव्वळ लागवडीखालील क्षेत्र

उत्तर- ड) निव्वळ लागवडीखालील क्षेत्र

प्रत्यक्ष लागवड केलेले व ज्यातून उत्पादन घेतले आहे अशा शेतीखालील क्षेत्रास निव्वळ लागवडीखालील क्षेत्र म्हणतात.

——————————————————

* अशी जमीन जेथे कोणत्या न कोणत्या वस्तू निर्मितीचे कार्य चालते, जेथे लोक स्वतःच्या उपजीविकेसाठी काम करतात.

अ) संस्थात्मक क्षेत्र

ब) निवासी क्षेत्र

क) औद्योगिक क्षेत्र

ड) मनोरंजना खालील क्षेत्र

उत्तर- क) औद्योगिक क्षेत्र

अशी जमीन जेथे कोणत्या ना कोणत्या वस्तू निर्मितीचे कार्य चालते, जेथे लोक स्वतःच्या उपजिविकेसाठी काम करतात अशा क्षेत्रास औद्योगिक क्षेत्र म्हणतात

——————————————————

* एका निश्चित घटकांच्या आधारे ठरवलेला समान वैशिष्ट्ये असलेला एकजिनसी प्रदेश

अ) कार्यात्मक प्रदेश

ब) प्राकृतिक प्रदेश

क) औपचारिक प्रदेश

ड) राजकीय प्रदेश

उत्तर- क) औपचारिक प्रदेश

एका निश्चित घटकाच्या आधारे ठरवलेला समान वैशिष्ट्ये असलेला एकजिनसी प्रदेश म्हणजे औपचारिक प्रदेश होय

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

* ग्रामीण व नागरी असे दोन्ही प्रकारचे उपयोजन येथे आढळते

अ) मनोरंजनाखालील क्षेत्र

ब) ग्रामीण नागरी झालर क्षेत्र

क) संस्थात्मक शेत्र

ड) व्यापारी क्षेत्र

उत्तर- ब) ग्रामीण नागरी झालर क्षेत्र

ग्रामीण व नागरिक असे दोन्ही प्रकारचे भूमी उपयोजन ग्रामीण नागरी झालर क्षेत्रात आढळते

* उपजीविकेसाठी मुख्यतः वनातून पदार्थ गोळा करणे

अ) समशीतोष्ण सूचिपर्णी वने

ब) समशीतोष्ण पानझडी वने

क) उष्णकटिबंधीय पानझडी वने

ड) विषुववृत्तीय सदाहरित वने

उत्तर- ड) विषुववृत्तीय सदाहरित वने

विषुवृत्तीय सदाहरित वनांमध्ये उपजीविकेसाठी मुख्यतः वनातून पदार्थ गोळा करण्याचा व्यवसाय होतो.

* मासेमारी क्षेत्रासाठी सर्वोत्तम स्थिती

अ) दंतुर किनारे, उथळ समुद्र, उष्ण हवामान, प्लवकांची वाढ

ब) उथळ समुद्र, उष्ण- थंड सागरी प्रवाह यांचा संगम, प्लवकांची वाढ, थंड हवामान

क) भूखंड मंच, प्लवक वाढ, मासेमारीचे उत्तम कौशल्य, थंड हवामान

ड) भूखंड मंच, दंतुर किनारा, प्लवकांची वाढ, थंड हवामान

उत्तर- ब) उथळ समुद्र, उष्ण- थंड सागरी प्रवाह यांचा संगम, प्लवकांची वाढ, थंड हवामान

मासेमारीसाठी सर्वोत्तम स्थिती म्हणजे उथळ समुद्र, उष्ण – थंड सागरी प्रवाहांचा संगम, प्लवकांची वाढ , थंड हवामान ही आहे

* अक्षांशाशी थेट संबंध नसलेला प्राथमिक व्यवसाय (March 23)

अ) लाकूडतोड

ब) मासेमारी

क) खाणकाम

ड) शेती

उत्तर- क) खाणकाम

अक्षांशांशी थेट संबंध नसलेला प्राथमिक व्यवसाय म्हणजे खाणकाम व्यवसाय होय.

* विस्तृत व्यापारी शेतीचे वैशिष्ट्ये july 2025

अ) एक पिक पद्धती, पाण्याचा वापर, उष्णकटिबंधीय, धान्य उत्पादन

ब) एक पिक पद्धती, यंत्रांचा वापर, उष्णकटिबंधीय, धान्य उत्पादन

क) एक पिक पद्धती, मानवी श्रमाचा वापर विश्ववृत्त थायलंड, उद्यान शेती

ड) एक पिक पद्धती, शास्त्रीय ज्ञानाचा वापर उपोष्ण कटिबंध, कडधान्य उत्पादन

उत्तर- ब) एक पिक पद्धती, यंत्रांचा वापर, उष्णकटिबंधीय, धान्य उत्पादन

विस्तृत व्यापारी शेतीची वैशिष्ट्ये म्हणजे एक पिक पद्धती, यंत्रांचा वापर, उष्ण कटिबंध, धान्य उत्पादन हे होय

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

* प्राथमिक व्यवसायातील उत्पादने कच्चामाल म्हणून या व्यवसायात वापरले जातात व त्यापासून पक्का माला तयार केला जातो

अ) प्राथमिक आर्थिक क्रिया

ब) व्दितीयक आर्थिक क्रिया

क) तृतीयक आर्थिक क्रिया

ड) चतुर्थक आर्थिक क्रिया

उत्तर- ब) व्दितीयक आर्थिक क्रिया

प्राथमिक व्यवसायातील उत्पादने कच्चामाल म्हणून व्दितीयक आर्थिक क्रिया यांच्या व्यवसायात वापरले जातात

* औद्योगिक उत्पादनासाठी विकसित केल्या जाणाऱ्या अशा क्षेत्रांची किंवा प्रदेशांची स्थापना करण्यास सरकार विशेष प्राधान्य देते.

अ) विशेष आर्थिक क्षेत्र

ब) वाहतूक क्षेत्र

क) बाजारपेठ क्षेत्र

ड) व्यापारी क्षेत्र

उत्तर- अ) विशेष आर्थिक क्षेत्र

औद्योगिक उत्पादनासाठी विकसित केल्या जाणाऱ्या विशेष आर्थिक क्षेत्राची किंवा प्रदेशाची स्थापना करण्यास सरकार विशेष प्राधान्य देते

* मानव निसर्गावर ताबा मिळवू शकतो आणि मानव त्याला हवा तसा निसर्गाचा वापर करून आपले जीवन आणि जीवन शैली वेगळ्या प्रकारे विकसित करू शकतो

अ) निसर्गवाद

ब) संभाव्यवाद

क) पर्यावरणवाद

ड) थांबा व जा निसर्गवाद

उत्तर- ब) संभाव्यवाद

मानव निसर्गावर ताबा मिळवू शकतो आणि मानव त्याला हवा तसा निसर्गाचा वापर करून आपले जीवन शैली वेगळ्या प्रकारे विकसित करू शकतो यास संभाव्यवाद असे म्हणतात

* निसर्ग हा मानवाचा पेक्षा श्रेष्ठ आहे आणि तो नेहमीच श्रेष्ठ राहील

अ) निसर्गवाद

ब) संभाव्यवाद

क) पर्यावरणवाद

ड) थांबा व जा निसर्गवाद

उत्तर- अ) निसर्गवाद

निसर्ग हा मानवापेक्षा श्रेष्ठ आहे आणि तो नेहमीच श्रेष्ठ आहे यास निसर्गवाद म्हणतात

* नैसर्गिक घटकांचा आणि घडामोडींचा अभ्यास या भूगोलाच्या शाखेत केला जातो

अ) आर्थिक भूगोल

ब) प्राकृतिक भूगोल

क) मानवी भूगोल

ड) राजकीय भूगोल

उत्तर- ब) प्राकृतिक भूगोल

नैसर्गिक घटकांचा आणि घडामोडींचा अभ्यास भूगोलाच्या प्राकृतिक भूगोल या शाखेत केला जातो

* तृतीयक व्यवसाय July 2025

अ) संसाधनांचा वापर

ब) पक्का माल

क) कच्चा माल

ड) मालवाहतूक

उत्तर- ड) मालवाहतूक

प्रत्येक व्यवसायात मालवाहतूक हा घटक येतो

——————————————————

* नैसर्गिक बंदर

अ) कोची

ब) जवाहरलाल नेहरु पोर्ट ट्रस्ट

क) दिल्ली इंटरनॅशनल कार्गो टर्मिनल

ड) मिहान प्रकल्प ( नागपूर कार्गो हब)

उत्तर- कोची

कोची है नैसर्गिक बंदर आहे

——————————————————

* ट्रान्स ऑस्ट्रेलियन लोहमार्ग स्थानक (March 23)

अ) पर्थ- सिडनी

ब) पर्थ- ब्लॉदिवोस्टॉक

क) सिडनी – व्हॉन्कुअर

ड) व्हॉन्कुअर – ब्लॉदिवोस्टॉक

उत्तर- अ) पर्थ- सिडनी

फ्रान्स ऑस्ट्रेलियन लोहमार्गाचे स्थानक पर्थ ते सिडनी

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

* एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रात केले जाणारे प्रमुख कार्य या आधारे ठरवलेला प्रदेश

अ) कार्यात्मक प्रदेश

ब) प्राकृतिक प्रदेश

क) औपचारिक प्रदेश

ड) राजकीय प्रदेश

उत्तर- अ) कार्यात्मक प्रदेश

एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रात केले जाणारे प्रमुख कार्य याआधारे ठरवलेला प्रदेश म्हणजे कार्यात्मक प्रदेश होईल.

* प्राकृतिक घटकांच्या आधारे ठरवलेला प्रदेश

अ) कार्यात्मक प्रदेश

ब) प्राकृतिक प्रदेश

क) औपचारिक प्रदेश

ड) राजकीय प्रदेश

उत्तर- ब) प्राकृतिक प्रदेश

प्राकृतिक घटकांच्या आधारे प्राकृतिक प्रदेश ठरवला जातो

* मानवी घटकांच्या आधारे ठरवलेला प्रदेश

अ) कार्यात्मक प्रदेश

ब) प्राकृतिक प्रदेश

क) औपचारिक प्रदेश

ड) राजकीय प्रदेश

उत्तर- ड) राजकीय प्रदेश

मानवी घटकांच्या आधारे राजकीय प्रदेश ठरविला जातो

* सामाजिक शास्त्रातील प्रत्येक विषयांचा अभ्यास करणारी भूगोलाची मुख्य शाखा

अ) आर्थिक भूगोल

ब) प्राकृतिक भूगोल

क) मानवी भूगोल

ड) राजकीय भूगोल

उत्तर- क) मानवी भूगोल

सामाजिक शास्त्रातील प्रत्येक विषयाचा अभ्यास करणारी भूगोलाची मुख्य शाखा म्हणजे मानवी भूगोल होय

* लोकसंख्या सक्रमंण सिध्दांतातील शुन्य वाढ दर्शविणाऱ्या टप्प्यातील एक देश

अ) स्विडन

ब) भारत

क) बांग्लादेश

ड) अमेरीकेची संयुक्त सस्थांने

उत्तर- अ) स्विडन

लोकसंख्या सक्रमंण सिध्दांतातील शुन्य वाढ दर्शविणाऱ्या टप्प्यातील स्विडन हा देश आहे.

* लोकसंख्येच्या वितरणावर परिणाम करणारा प्राकृतिक घटक

अ) शेती

ब) खाणकाम

क) वाहतूक

ड) हवामान

उत्तर- ड) हवामान

लोकसंख्येच्या वितरणावर परिणाम करणारा हवामान हा प्राकृतिक घटक आहे.

संयुक्त संस्थानाचे औदयोगिक विभाग देशाच्या ईशान्य भागात स्थापन झाले आहेत (March 23)

(अ) तेथे लोकसंख्या दाट आहे

(ब) तेथे मोठ्या प्रमाणावर भांडवल उपलब्ध

(क) तेथे कोळसा व लोह ही खनिजे भरपूर प्रमाणात उपलब्ध आहेत

(ड) तेथे वाहतूक मार्गाचे केंद्रीकरण झालेले आहे.

उत्तर- (क) तेथे कोळसा व लोह ही खनिजे भरपूर प्रमाणात उपलब्ध आहेत

* अंटार्क्टिकामध्ये कायमस्वरूपी लोकसंख्या आढळत नाही … ( Aug 23)

(अ) नापिक मृदा

(ब) जलसिंचनाच्या सुविधांचा अभाव

(क) अतिशीत हवामान व बर्फाच्छादित प्रदेश

(ड) वाहतूक सुविधेचा अभाव

उत्तर- (क) अतिशीत हवामान व बर्फाच्छादित प्रदेश

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

ग्रामीण वस्तींमधील मुख्य व्यवसाय … ( Aug 23)

(अ) शेती

(ब) उ‌द्योगधंदे

(क) व्यापार

(ड) वाहतूक

उत्तर- (अ) शेती

* भारतातील छोटा नागपूर पठारावर अनेक उद्योग विकसित झाले आहेत … ( Aug 23)

(अ) वाहतूक सुविधा

(ब) बंदरांचा विकास

(क) खनिज संपन्न प्रदेश

(ड) मजूर पुरवठा

उत्तर- (क) खनिज संपन्न प्रदेश

* साखर कारखाने प्रामुख्याने ऊस उत्पादक प्रदेशात आढळतात … (July 23)

(अ) ऊस हा अंतिम प्रक्रियेत वजन घटणारा कच्चा माल आहे

(ब) ऊस हा वजन न घटणारा कच्चा माल आहे

(क) ऊस हा नाशवंत कच्चा माल आहे

(ड) वाहतूक सुविधेचा अभाव

उत्तर- (क) ऊस हा नाशवंत कच्चा माल आहे

* तृतीयक श्रेणीतील मानवी व्यवसाय ( Aug 23) निवडा

(अ) संसाधनाचे उत्पादन

(ब) वस्तू निर्मिती

(क) बांधकाम

(ड) विमा सेवा

उत्तर- (ड) विमा सेवा

—————————————–

पूर्वीच्याकाळी या वाहतुकीमुळे नवनवीन भूमीचा शोध लागला

अ) हवाई वाहतूक

ब) रेल्वे वाहतूक

क) सागरी वाहतूक

ड) रस्ता वाहतूक

उत्तर- क) सागरी वाहतूक

सागरी वाहतुकीमुळे नवनवीन भूमीचा शोध लागला

Choose the correct option

सर्वाधिक लोकसंख्येची घनता असणारा खंड

अ) आशिया

ब) आफ्रिका

क) युरोप

ड) अंटार्टीका

उत्तर- अ) आशिया

आशिया खंडाची लोकसंख्येची घनता सर्वाधिक आहे.

पश्चिम युरोपातील प्रमुख औदयोगिक क्षेत्र

अ) न्यु इंग्लड

ब) पर्थ

क) जर्मनी

ड) इटली

उत्तर- क) जर्मनी

जर्मनी हे पश्चिम युरोपातील प्रमुख औदयोगिक क्षेत्र आहे

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

अ) कार्यात्मक प्रदेश

ब) प्राकृतिक प्रदेश

क) औपचारिक प्रदेश

ड) राजकीय प्रदेश

उत्तर- क) औपचारिक प्रदेश

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

* ग्रामीण व नागरी असे दोन्ही प्रकारचे उपयोजन येथे आढळते

अ) मनोरंजनाखालील क्षेत्र

ब) ग्रामीण नागरी झालर क्षेत्र

क) संस्थात्मक शेत्र

ड) व्यापारी क्षेत्र

उत्तर- ब) ग्रामीण नागरी झालर क्षेत्र

* उपजीविकेसाठी मुख्यतः वनातून पदार्थ गोळा करणे

अ) समशीतोष्ण सूचिपर्णी वने

ब) समशीतोष्ण पानझडी वने

क) उष्णकटिबंधीय पानझडी वने

ड) विषुववृत्तीय सदाहरित वने

उत्तर- ड) विषुववृत्तीय सदाहरित वने

* मासेमारी क्षेत्रासाठी सर्वोत्तम स्थिती

अ) दंतुर किनारे, उथळ समुद्र, उष्ण हवामान, प्लवकांची वाढ

ब) उथळ समुद्र, उष्ण- थंड सागरी प्रवाह यांचा संगम, प्लवकांची वाढ, थंड हवामान

क) भूखंड मंच, प्लवक वाढ, मासेमारीचे उत्तम कौशल्य, थंड हवामान

ड) भूखंड मंच, दंतुर किनारा, प्लवकांची वाढ, थंड हवामान

उत्तर- ब) उथळ समुद्र, उष्ण- थंड सागरी प्रवाह यांचा संगम, प्लवकांची वाढ, थंड हवामान

* अक्षांशाशी थेट संबंध नसलेला प्राथमिक व्यवसाय

अ) लाकूडतोड

ब) मासेमारी

क) खाणकाम

ड) शेती

उत्तर- क) खाणकाम

अक्षांशांशी थेट संबंध नसलेला प्राथमिक व्यवसाय म्हणजे खाणकाम व्यवसाय होय

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

* विस्तृत व्यापारी शेतीचे वैशिष्ट्ये

अ) एक पिक पद्धती, पाण्याचा वापर, उष्णकटिबंधीय, धान्य उत्पादन

ब) एक पिक पद्धती, यंत्रांचा वापर, उष्णकटिबंधीय, धान्य उत्पादन

क) एक पिक पद्धती, मानवी श्रमाचा वापर विश्ववृत्त थायलंड, उद्यान शेती

ड) एक पिक पद्धती, शास्त्रीय ज्ञानाचा वापर उपोष्ण कटिबंध, कडधान्य उत्पादन

उत्तर- ब) एक पिक पद्धती, यंत्रांचा वापर, उष्णकटिबंधीय, धान्य उत्पादन

अ) प्राथमिक आर्थिक क्रिया

ब) व्दितीयक आर्थिक क्रिया

क) तृतीयक आर्थिक क्रिया

ड) चतुर्थक आर्थिक क्रिया

उत्तर- ब) व्दितीयक आर्थिक क्रिया

अ) विशेष आर्थिक क्षेत्र

ब) वाहतूक क्षेत्र

क) बाजारपेठ क्षेत्र

ड) व्यापारी क्षेत्र

उत्तर- अ) विशेष आर्थिक क्षेत्र

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

अ) निसर्गवाद

ब) संभाव्यवाद

क) पर्यावरणवाद

ड) थांबा व जा निसर्गवाद

उत्तर- ब) संभाव्यवाद

या पैकी कोणत्या जंगलातील लाकूड टणक असते.

अ) सूचीपर्णी वने

ब) उष्ण कटीबंधीय पानझडी

क) मोसमी वने

ड) उष्ण कटिबंधीय सदाहरीत वने

उत्तर- ड) उष्ण कटिबंधीय सदाहरीत वने

मासेमारीचे पारंपारिक कौशल्य उच्च दर्जाचे असलेले देश-

अ) भारत व श्रीलंका

ब) जपान व चीन

क) अफ्रिकेतील देश

ड) रशिया व युक्रेन

उत्तर- ब) जपान व चीन

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

(1) Strabo was a philosopher from which country? (Mar 2023)

(a) England
(b) Arab
(c) Rome
(d) Greek

Answer: d) Greek

Strabo was a philosopher from Greece.

(2) Main occupation in rural settlements. (July 2023)

(a) Agriculture
(b) Industries
(c) Trade
(d) Transport

Answer: a) Agriculture

Agriculture is the main occupation in rural settlements.

(3) Tertiary level human occupation. (July 2023)

(a) Resource production
(b) Manufacturing of goods
(c) Construction
(d) Insurance service

Answer : d)Insurance service

Insurance service is a tertiary level human occupation.

(4) Cause of migration. (July 2023)

(a) Natural disaster
(b) Internal migration
(c) External migration
(d) Voluntary migration

Answer : a) Natural disaster

Natural disaster is one of the causes of migration.

(5) Commercial logging is carried out in… (Mar 2024)

(a) Temperate coniferous forests
(b) Temperate deciduous forests
(c) Tropical deciduous forests
(d) Equatorial evergreen forests

Answer: d) Equatorial evergreen forests

Commercial logging is carried out in equatorial evergreen forests.

(6) Identify the agro-based industry. (Mar 2024)

(a) Iron and steel industry
(b) Sugar industry
(c) Chemical industry
(d) Cement industry

Answer: b) Sugar industry

The sugar industry is an agro-based industry.

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

(7) Functional region… (Mar 2024)

(a) Europe
(b) Area of television broadcasting centre
(c) West Bengal
(d) Amazon River Basin

Answer: b) Area of television broadcasting centre

The area of a television broadcasting centre is a functional region.

(8) An encyclopedia of geographical knowledge consisting of 17 volumes… (Mar 2024)

(a) Geographica
(b) Geography
(c) Gas-periods
(d) Cosmos

Answer: d) Cosmos

Cosmos is an encyclopedia of geographical knowledge.

(9) Important factor in population change. (July 2025)

(a) Literacy
(b) Sex ratio
(c) Birth rate
(d) Age composition

Answer: c ) Birth rate

Birth rate is an important factor in population change.

(10) Rural land use… (July 2025)

(a) Industrial
(b) Trade
(c) Recreation
(d) Forests

Answer: d) Forests (Option d)

Forests are one type of rural land use.

(11) Mineral-based industry. (July 2025)

(a) Iron and steel industry
(b) Textile industry
(c) Sugar industry
(d) Food processing industry

Answer: a) Iron and steel industry

Iron and steel industry is a mineral-based industry.

Which stage of demographic transition shows negative population growth?

(a) First stage
(b) Third stage
(c) Fourth stage
(d) Fifth stage

Answer: (d) Fifth stage

The fifth stage of demographic transition shows negative population growth.

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

In which stage of demographic transition does income from agriculture and industry increase?

(a) Highly stable stage
(b) Early expanding stage
(c) Low fluctuating stage
(d) Negative growth stage

Answer: (b) Early expanding stage
In the early expanding stage, income from agriculture and industry increases.

Which of the following regions has a low population density?

(a) Ganga River Basin
(b) Mississippi River Basin
(c) Amazon River Basin
(d) Hwang Ho River Basin

Answer: (c) Amazon River Basin
The Amazon River Basin is a region with low population density.

In earlier times, discovery of new lands took place due to this mode of transport.

(a) Air transport
(b) Railway transport
(c) Water transport
(d) Road transport

Answer: (c) Water transport

Due to water transport, new lands were discovered in earlier times.

* Country having the lowest sex ratio

(a) Latvia
(b) United Arab Emirates
(c) Russia
(d) Estonia

Answer: b) United Arab Emirates

The United Arab Emirates has the lowest sex ratio.

* In which population pyramid is the number of elderly people high?

(a) Expanding pyramid
(b) Contracting pyramid
(c) Stable pyramid
(d) None of these

Answer: (b) Contracting pyramid

The contracting pyramid has a higher number of elderly people.

* Region having low literacy rate

(a) East and South-East Asia
(b) North America
(c) South Asia
(d) Europe

Answer: (c) South Asia

South Asia has a low literacy rate.

Choose the correct option

* Which of the following is a feature of rural land use?

(a) Institutional area
(b) Demarcated plots
(c) Mixed land use
(d) Permanent pastures and grazing land

Answer: (d) Permanent pastures and grazing land

Permanent pastures and grazing land are features of rural land use.

Continent having the highest population density

(a) Asia
(b) Africa
(c) Europe
(d) Antarctica

Answer: (a) Asia
Asia has the highest population density.

Major industrial region of Western Europe

(a) New England
(b) Perth
(c) Germany
(d) Italy

Answer: (c) Germany

Germany is a major industrial region of Western Europe.

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

* Human factor affecting population distribution

(a) Agriculture
(b) Climate
(c) Availability of water
(d) Soil

Answer: (a) Agriculture

Agriculture is a human factor affecting population distribution.

* In the demographic transition theory, in this stage both birth rate and death rate are high, therefore population growth remains almost stable.

(a) First stage
(b) Second stage
(c) Third stage
(d) Fourth stage

Answer: (a) First stage

In the first stage of the demographic transition theory, both birth rate and death rate are high, so population growth remains almost stable.

* In the demographic transition theory, this stage is known as the zero growth stage.

(a) Second stage
(b) Third stage
(c) Fourth stage
(d) Fifth stage

Answer: (d) Fifth stage

The fifth stage of the demographic transition theory is known as the zero growth stage.

* The base of the population age pyramid is broad and it narrows towards the top. This indicates…

(a) Both birth rate and death rate are very low
(b) Birth rate is low and death rate is very low
(c) Birth rate is high and death rate is low
(d) Both birth rate and death rate are high

Answer: Both birth rate and death rate are high (Option d)

When the base of the population age pyramid is broad and it narrows towards the top, it indicates that both birth rate and death rate are high.

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

* Proportion of males and females in the population is called

(a) Sex ratio
(b) Age composition
(c) Literacy
(d) Occupational structure

Answer: (a) Sex ratio

The proportion of males and females in the population is called sex ratio.

* A person who can read, write and understand basic mathematical processes is called

(a) Illiterate
(b) Literate
(c) Expert
(d) Ignorant

Answer: (b) Literate

A person who can read, write and understand basic mathematical processes is called literate.

* India’s economy is still agriculture-based and the working population is mainly engaged in this sector.

(a) Quaternary
(b) Tertiary
(c) Secondary
(d) Primary

Answer: (d) Primary

India’s economy is still agriculture-based and the working population is mainly engaged in the primary sector.

* Some tribes move from place to place seasonally in search of fodder for their cattle. This type of migration is known as

(a) International migration
(b) Long-term migration
(c) Seasonal migration
(d) Social migration

Answer: (c) Seasonal migration

When some tribes move seasonally in search of fodder for their cattle, it is called seasonal migration.

* This type of settlement is found along roads, railway lines or canals.

(a) Rectangular settlement
(b) Irregular settlement
(c) Circular settlement
(d) Linear settlement

Answer: (d) Linear settlement

Linear settlements are found along roads, railway lines or canals.

* Such settlements are found at the confluence of two rivers or roads, or along the seashore.

(a) Irregular settlement
(b) Triangular settlement
(c) Linear settlement
(d) Rectangular settlement

Answer: (b) Triangular settlement

Triangular settlements are found at the confluence of two rivers or roads, or along the seashore.

* The agricultural area which is actually cultivated and from which production is obtained

(a) Current fallow land
(b) Cultivable waste land
(c) Permanent pastures and grazing land
(d) Net sown area

Answer: (d) Net sown area

The agricultural land which is actually cultivated and from which production is obtained is called the net sown area.

* Land where production of goods takes place and people work for their livelihood.

(a) Institutional area
(b) Residential area
(c) Industrial area
(d) Recreational area

Answer: (c) Industrial area
Land where production of goods takes place and people work for their livelihood is called an industrial area.

* A homogeneous region having similar characteristics determined on the basis of specific factors

(a) Functional region
(b) Natural region
(c) Formal region
(d) Political region

Answer: (c) Formal region

A homogeneous region having similar characteristics determined on the basis of specific factors is called a formal region.

————————————————————————————–

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

* Area where both rural and urban land use is found

(a) Recreational area
(b) Rural–urban fringe area
(c) Institutional area
(d) Commercial area

Answer: (b) Rural–urban fringe area
Both rural and urban types of land use are found in the rural–urban fringe area.

* Livelihood mainly based on collecting forest products

(a) Temperate coniferous forests
(b) Temperate deciduous forests
(c) Tropical deciduous forests
(d) Equatorial evergreen forests

Answer: (d) Equatorial evergreen forests

In equatorial evergreen forests, livelihood is mainly based on collecting forest products.

* Most suitable conditions for fishing grounds

(a) Indented coast, shallow sea, warm climate, plankton growth
(b) Shallow sea, convergence of warm and cold ocean currents, plankton growth, cold climate
(c) Continental shelf, plankton growth, skilled fishermen, cold climate
(d) Continental shelf, indented coast, plankton growth, cold climate

Answer: Shallow sea, convergence of warm and cold ocean currents, plankton growth, cold climate

The most suitable conditions for fishing are shallow seas, convergence of warm and cold ocean currents, plankton growth and cold climate.

* Primary occupation not directly related to latitude (March 23)

(a) Lumbering
(b) Fishing
(c) Mining
(d) Agriculture

Answer: c) Mining

Mining is a primary occupation not directly related to latitude.

* Characteristics of extensive commercial farming (July 2025)

(a) Monoculture, use of water, tropical region, grain production
(b) Monoculture, use of machinery, tropical region, grain production
(c) Monoculture, use of human labour, equatorial region, plantation farming
(d) Monoculture, use of scientific knowledge, subtropical region, pulse production

Answer: b) Monoculture, use of machinery, tropical region, grain production

The characteristics of extensive commercial farming include monoculture, use of machinery, tropical regions and grain production.

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

* Products of primary activities are used as raw material in this activity and finished goods are produced

(a) Primary economic activity
(b) Secondary economic activity
(c) Tertiary economic activity
(d) Quaternary economic activity

Answer: b) Secondary economic activity

Products of primary activities are used as raw materials in secondary economic activities.

* The government gives special priority to establishing such areas developed for industrial production

(a) Special Economic Zone
(b) Transport zone
(c) Market area
(d) Commercial area

Answer: a) Special Economic Zone

The government gives special priority to the establishment of Special Economic Zones developed for industrial production.

* Humans can control nature and use it according to their needs to develop their life and lifestyle differently

(a) Determinism
(b) Possibilism
(c) Environmentalism
(d) Stop-and-go determinism

Answer: b) Possibilism

The idea that humans can control nature and use it according to their needs is known as possibilism.

* Nature is superior to humans and will always remain superior

(a) Determinism
(b) Possibilism
(c) Environmentalism
(d) Stop-and-go determinism

Answer: a) Determinism
The belief that nature is superior to humans and will always remain superior is called determinism.

* The branch of geography that studies natural elements and processes

(a) Economic geography
(b) Physical geography
(c) Human geography
(d) Political geography

Answer: b) Physical geography

Natural elements and processes are studied under the branch of physical geography.

* Tertiary activity (July 2025)

(a) Use of resources
(b) Finished goods
(c) Raw materials
(d) Transportation of goods

Answer: d) Transportation of goods

Transportation of goods is an important component of tertiary activities.

* Natural harbour

(a) Kochi
(b) Jawaharlal Nehru Port Trust
(c) Delhi International Cargo Terminal
(d) MIHAN Project (Nagpur Cargo Hub)

Answer: a) Kochi
Kochi is a natural harbour.

* Trans-Australian railway route (March 23)

(a) Perth – Sydney
(b) Perth – Vladivostok
(c) Sydney – Vancouver
(d) Vancouver – Vladivostok

Answer: a) Perth – Sydney

The Trans-Australian railway runs from Perth to Sydney.

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

* Region determined on the basis of the main activity carried out in a specific area

(a) Functional region
(b) Natural region
(c) Formal region
(d) Political region

Answer: a) Functional region

A region determined on the basis of the main activity carried out in a specific area is called a functional region.

* Region determined on the basis of natural factors

(a) Functional region
(b) Natural region
(c) Formal region
(d) Political region

Answer: b) Natural region
A natural region is determined on the basis of natural factors.

* Region determined on the basis of human factors

(a) Functional region
(b) Natural region
(c) Formal region
(d) Political region

Answer: d) Political region

A political region is determined on the basis of human factors.

* The main branch of geography that studies all subjects of social sciences

(a) Economic geography
(b) Physical geography
(c) Human geography
(d) Political geography

Answer: c) Human geography
Human geography is the main branch of geography that studies all subjects of social sciences.

* A country in the zero population growth stage of demographic transition theory

(a) Sweden
(b) India
(c) Bangladesh
(d) United States of America

Answer: a) Sweden
Sweden is a country in the zero population growth stage of the demographic transition theory.

* Natural factor affecting population distribution

(a) Agriculture
(b) Mining
(c) Transport
(d) Climate

Answer: d) Climate

Climate is a natural factor affecting population distribution.

Industrial regions of the United States are located in the north-eastern part of the country because… (March 23)

(a) The population is dense
(b) Large amount of capital is available
(c) Coal and iron minerals are available in abundance
(d) Transport routes are well developed

Answer: c) Coal and iron minerals are available in abundance

* Antarctica does not have a permanent population because… (Aug 23)

(a) Infertile soil
(b) Lack of irrigation facilities
(c) Extremely cold climate and ice-covered region
(d) Lack of transport facilities

Answer: c) Extremely cold climate and ice-covered region

योग्य पर्याय निवडा Choose the correct option

* Main occupation in rural settlements… (Aug 23)

(a) Agriculture
(b) Industries
(c) Trade
(d) Transport

Answer: a) Agriculture

* Many industries have developed in the Chota Nagpur Plateau region of India because… (Aug 23)

(a) Transport facilities
(b) Development of ports
(c) Mineral-rich region
(d) Availability of labour

Answer: c) Mineral-rich region

* Sugar factories are mainly found in sugarcane producing regions because… (July 23)

(a) Sugarcane is a weight-losing raw material in final processing
(b) Sugarcane is a non-weight-losing raw material
(c) Sugarcane is a perishable raw material
(d) Lack of transport facilities

Answer: c) Sugarcane is a perishable raw material